IFRS rekeningschema

Zoals beschreven in IFRS 16.47.a.i dient een gebruiksrecht op dezelfde wijze te worden geclassificeerd als het onderliggende actief indien dat actief in eigendom zou zijn (tenzij het gebruiksrecht afzonderlijk wordt gepresenteerd). Zo wordt het recht om bijvoorbeeld een gebouw te gebruiken gepresenteerd onder MVA, terwijl het recht om een octrooi te gebruiken immaterieel is (hieronder).

Een gebruiksrecht dat betrekking heeft op een onderliggend actief dat een post van MVA vormt, dient derhalve als MVA te worden verwerkt.

Opmerking: mits het gebruiksrecht op de balans wordt opgenomen, is de richtlijn flexibel over de wijze van presentatie. Een gehuurd gebouw kan bijvoorbeeld worden gepresenteerd onder de post "Gebouwen" in plaats van als een afzonderlijke post "gebruiksrecht", zolang de toelichting vermeldt dat het bedrag betrekking heeft op een gehuurd (gebruiksrecht)gebouw en niet op een gebouw in eigendom. Vanuit intern boekhoudkundig oogpunt kan het gebouw derhalve worden geboekt op de rekening Gebouwen met een metadatavlag die aangeeft dat het een gebruiksrecht betreft, of op de gebruiksrechtrekening met metadata die het onderliggende actief beschrijft als een gebouw.

Een recht om een actief te gebruiken is een contractueel recht. Strikt genomen is een gebruiksrecht (GR) dan ook altijd immaterieel. Desalniettemin dient een GR, zoals beschreven in IFRS 16.47.a.i, te worden geclassificeerd (tenzij het afzonderlijk wordt gepresenteerd) op dezelfde wijze als het onderliggende actief indien dat in eigendom zou zijn. Een GR op een gebouw wordt derhalve gepresenteerd onder MVA (hierboven), terwijl een GR op een octrooi hier wordt gepresenteerd.

Opmerking: mits het gebruiksrecht op de balans wordt opgenomen, is de richtlijn flexibel over de wijze van presentatie. Een gehuurd octrooi kan bijvoorbeeld worden gepresenteerd onder de groep "Octrooien" of als zelfstandig "Octrooi" in plaats van als een afzonderlijk "gebruiksrecht op octrooi", zolang de toelichting vermeldt dat het bedrag betrekking heeft op een gehuurd (gebruiksrecht) actief en niet op een actief in eigendom. Vanuit intern boekhoudkundig oogpunt kan een octrooi derhalve worden geboekt op de rekening Octrooien met een metadatavlag die aangeeft dat het een GR betreft, of op een GR-rekening met metadata die het onderliggende actief beschrijft als een octrooi.

Hoewel crypto-activa meer gemeen hebben met financiële activa dan met immateriële activa, concludeerde de IFRIC (agendabeslissing juni 2019) dat gangbare cryptovaluta voldoen aan de definitie van een immaterieel actief onder IAS 38, tenzij zij worden aangehouden voor verkoop in de gewone bedrijfsuitoefening, in welk geval IAS 2 (voorraden) van toepassing is.

Voor boekhoudkundige doeleinden dienen kosten naar aard te worden verantwoord en dient hun functie als rapportageattribuut te worden behandeld.

Hoewel zeldzaam in de meeste rechtsgebieden, werd in de VS, het VK en Canada de praktijk gehanteerd van zowel verantwoording als rapportage van kosten naar functie, ook al leidde dit tot dubbele rekeningen zoals Personeelskosten: Productie, Personeelskosten: Verkoop, Personeelskosten: Administratie of Afschrijvingen: Productiemiddelen, Afschrijvingen: Verkoopmiddelen, Afschrijvingen: Kantoorinventaris.

De overgang naar IFRS heeft deze praktijk overal zeldzaam gemaakt, behalve in de VS, waar zij ook is begonnen te verdwijnen als reactie op ASC 220-40-50-6.

Desalniettemin is deze aanpak, omdat hij niet expliciet is verboden, theoretisch gezien mogelijk. Als zodanig moet hij in dit rekeningschema worden opgenomen als mogelijke optie, ook al zal hij vrijwel zeker nooit in een praktijksituatie worden gebruikt.

Opmerking: zowel indeling naar aard als indeling naar functie kunnen uiteraard niet tegelijkertijd voor verantwoordingsdoeleinden worden gebruikt, omdat dit tot dubbeltelling van kosten zou leiden.

Van oudsher zijn rekeningschema's onderverdeeld in vijf basiscategorieën: 1. activa, 2. passiva, 3. eigen vermogen, 4. opbrengsten en 5. kosten. Technisch gezien zouden 3 categorieën volstaan, aangezien opbrengsten minus kosten worden gecumuleerd in de ingehouden winsten, een subcategorie van het eigen vermogen.

Desalniettemin zijn opbrengsten en kosten van cruciaal belang voor zowel boekhouding als verslaglegging, zodat de traditie om ze als basiscategorieën te behandelen gerechtvaardigd is.

Niet alle opbrengsten en kosten hebben echter hetzelfde karakter of dezelfde betekenis.

Zo zijn opbrengsten uit de verkoop van goederen en diensten, kostprijs van de omzet, verkoopkosten, administratieve kosten en algemene kosten essentieel voor het vastleggen en rapporteren van de activiteiten en prestaties van een entiteit. Nog belangrijker voor gebruikers van financiële overzichten is dat zij aanzienlijke voorspellende waarde hebben. Daarentegen zijn betaalde of ontvangen rente (met uitzondering van financiële instellingen) relatief minder significant en heeft rente, die vaak door marktomstandigheden wordt bepaald, weinig of geen voorspellende waarde voor gebruikers die operationele resultaten beoordelen.

Lager in het spectrum zijn winsten en verliezen, doorgaans het gevolg van wijzigingen in reële waarden waarover een entiteit geen zeggenschap heeft. Hoewel deze moeten worden verwerkt, zijn zij gewoonlijk niet gecorreleerd met de activiteiten van een entiteit en zijn zij van weinig nut bij het beoordelen van de prestaties ervan, met weinig of geen voorspellende waarde.

In plaats van de traditionele 5 basiscategorieën omvat dit rekeningschema er daarom 6. Dit onderdeel omvat derhalve niet-operationele opbrengsten en kosten alsook winsten en verliezen.

Opmerking: deze structuur is ook volledig consistent met de vereisten van IFRS 18, die vereist dat operationele, investerings- en financieringsactiviteiten op overzichtsniveau strikt worden gescheiden.